## माॅट्रिकपूर्व छात्रवृति योजना – महाराष्ट्र शासन
महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष साहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन मार्फत इयत्ता 9 वी आणि 10 वी मध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थीसाठी मॅट्रीकपूर्व शिष्यवृत्ती योजना राबविण्यात येते. या योजनेचा मुख्य उद्देश आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबातील विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी आर्थिक मदत देणे हा आहे. शिष्यवृत्तीमुळे विद्यार्थ्यांना शिक्षण चालू ठेवणे सोपे जाते आणि शिक्षणात खंड पदत नाही.
ही योजना दोन प्रमुख गटांसाठी लागू आहे:
अ) आवंटित जाति (SC) प्रवर्गातील इयत्ता 9 वी आणि 10 वी मधील विद्यार्थी
ब) सफाई किंवा आरोग्यशी संबंधित धोकादायी काम करनाऱ्या पालकांच्या मुलांसाठी शिष्यवृत्ती
खाली या दोन्ही प्रकारांबद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे.
—
### अ) संविदा जाति विद्यार्थ्यांसाठी मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती
ही शिष्यवृत्ती इयत्ता 9 वी आणि 10 वी मध्ये शिकणाऱ्या संविदा जाति (SC) प्रवर्गातील मुला-मुलींसाठी आहे. समाजातील मागास घटकांना शिक्षणात प्रोत्साहन देण्यासाठी ही योजना राबविली जाते.
#### पात्रता अटी
1. विद्यार्थी संविदा जाति प्रवर्गातील असावा.
2. विद्यार्थी इयत्ता 9 वी किंवा 10 वी मध्ये शिकत असावा.
3. विद्यार्थींच्या पालकांचे एकूण वार्षिक उपज रुपये 2.5 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
4. विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्यातील मान्यताप्राप्त शाळेत शिकत असावा.
उत्पत्ति मर्यादा तपासताना पालकांचे सर्व स्रोतांमधून मिळणारे वार्षिक उत्पत्ति विचारात घेतले जाते. संबंधित उत्पन्न प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे.
#### योजनेचा उद्देश
या योजनेचा उद्देश संविदा जाति प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना शाळा सोडण्यापासून रोखणे आणि त्यांना पुढील शिक्षणासाठी प्रोत्साहन देणे हा आहे. आर्थिक अडचणींमुळे अनेक विद्यार्थ्यांचे शिक्षण अर्धवट राहते. शिष्यवृत्तीमुळे अशा विद्यार्थ्यांना पुस्तके, वह्या, शालेय साहित्य आणि इतर अकादमी खर्च भागविण्यास मदत होते.
—
### ब) सफाई व आरोग्यसंबंधित धोकादायी क्षेत्रात काम करणऱ्या पालकांच्या मुलांसाठी शिष्यवृत्ती
ही शिष्यवृत्ती अशा विद्यार्थ्यांसाठी आहे ज्यांचे पालक सफाई कामगार, मैला वाहक, गटर साफसफाई कामगार किंवा इतर अस्वच्छ व धोकादायी व्यवसायात कार्यरत आहेत. अशा कामांमध्ये आरोग्याला गंभीर धोका असतो. या कुटुंबतील मुलांना शिक्षणाची संधी मिळावी यासाठी ही विशेष शिष्यवृत्ती योजना लागू आहे.
#### पात्रता अटी
1. अर्जदार विद्यार्थीचे पालक अस्वच्छ किंवा धोकादायी व्यवसायाशी संबंधित असावेत.
2. संबंधित कामाचे अधिकृत प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे.
3. ही योजना सर्व प्रवर्गातील विद्यार्थींना लागू आहे. म्हणजेच विद्यार्थी कोणत्याही जातिचा असला तरी पात्र आहे, लेकिन पालकांचा व्यवसाय वरील प्रकारचा असणे आवश्यक आहे.
4. विद्यार्थी इयत्ता 9 वी किंवा 10 वी मध्ये शिकत असावा.
या योजनेत जात मर्यादा नाही. मुख्य अट म्हणजे पालकांचा व्यवसाय सफाई किंवा आरोग्यधोक्याशी संबंधित असणे.
—
### आवश्यक कागदपत्रे
शिष्यवृत्ती अर्ज करताना खालील कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात:
1. जात प्रमाणपत्र (अनुसूचित जाति विद्यार्थ्यांसाठी)
2. उत्पन्न प्रमाणपत्र
3. शाळेचे दाखला किंवा बोनाफाइड प्रमाणपत्र
4. पालकांच्या व्यवसायाचे प्रमाणपत्र (धोकादायक व्यवसाय गटासाठी)
5. आधार कार्ड किंवा इतर ओळखपत्र
6. बँक खात्याची माहिती (विद्यार्थ्याच्या नावावर)
7. मागील वर्षाचा गुणपत्रक
अर्ज करताना सर्व कागदपत्रे स्पष्ट आणि योग्य स्वरूपात अपलोड करणे आवश्यक आहे.
—
### अर्ज करण्याची पद्धत
विद्यार्थ्यांनी ऑनलाइन पद्धतीने अर्ज करायचा आहे. अर्ज करण्यासाठी अधिकृत संकेतस्थळावर भेट द्यावी.
अधिकृत संकेतस्थळ:
[https://sjsa.maharashtra.gov.in/](https://sjsa.maharashtra.gov.in/)
या संकेतस्थळावर जाऊन शिष्यवृत्ती विभाग निवडावा आणि संबंधित योजनेचा अर्ज भरावा. अर्ज भरताना सर्व माहिती अचूक द्यावी. चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती दिल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो.
—
### शाळा व समाज कल्याण कार्यालयाची भूमिका
विद्यार्थ्यांनी अर्ज करण्यापूर्वी आपल्या शाळेच्या मुख्याध्यापकांशी संपर्क साधावा. शाळा प्रशासन अर्ज प्रक्रियेत मार्गदर्शन करते. तसेच आवश्यक कागदपत्रांची पदताळणी केली जाते.
अधिक माहितीसाठी संबंधित तालुका किंवा जिल्हा समाज कल्याण कार्यालयाशी संपर्क साधावा. तेथे योजनेबाबत सविस्तर माहिती मिळू शकते.
—
### योजनेचे फायदे
1. आर्थिक मदत मिळाल्यामुळे शिक्षण सुरू ठेवणे सोपे होते.
2. शालेय साहित्य व इतर खर्च भागविण्यास मदत होते.
3. मागास व दुर्बल घटकांना शिक्षणात समान संधी मिळते.
4. विद्यार्थ्यांचा शाळा सोडण्याचा दर कमी होतो.
5. सामाजिक आणि अकादमी प्रगतीस चालना मिळते.
—
### महत्वपूर्णाच्या सूचना
1. अर्ज वेळेत भरावा.
2. सर्व माहिती अचूक आणि सत्य द्यावी.
3. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करताना काळजी घ्यावी.
4. अर्ज सादर केल्यानंतर त्याची प्रत जतन करून ठेवावी.
5. अधिकृत संकेतस्थळावरील सूचना नियमित तपासाव्यात.
—
### निष्कर्ष
महाराष्ट्र शासनाची मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती योजना ही इयत्ता 9 वी आणि 10 वी मध्ये शिकणाऱ्या निर्दिष्ट जाति विद्यार्थ्यांसाठी तसेच सफाई व धोकादायी व्यवसाय करणऱ्या पालकांच्या मुलांसाठी अत्यंत उपयुक्त योजना आहे. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबातील विद्यार्थ्यांना शिक्षणात प्रोत्साहन देण्यासाठी ही योजना महत्त्वाची भूमिका बजावते.
विद्यार्थ्यांनी आणि पालकांनी या योजनेची माहिती घेऊन